De kleurtemperatuur van een armatuur, uitgedrukt in kelvin, bepaalt niet hoeveel licht u krijgt maar wel hoe goed u ziet, hoe de omgeving het ervaart en wat de buurt en de natuur ervan merken.
De meeste uitleg over lichtkleur gaat over woonkamers en restaurants. Deze pagina gaat over buiten en industrie: bedrijventerreinen, havens, terminals, productie en de omgeving daaromheen. Daar gelden andere afwegingen, en één ervan is wettelijk.
Hoe lager de kelvinwaarde, hoe warmer en oranjer het licht. Hoe hoger, hoe koeler en blauwer. Het gaat om de kleur van het licht, niet om de hoeveelheid: kelvin zegt niets over lumen of lux, en ook niets over de kleurweergave.
Vijf waarden komen in de praktijk voor bij buiten- en terreinverlichting; warm wit staat in datasheets soms als 2700 K en soms als 3000 K. Dit is wat elk ervan doet en waar de grens ligt.
Het is de waarde waarop mensen contrast en detail goed zien zonder dat het licht als hard wordt ervaren, en waarbij het blauwaandeel beperkt blijft. Voor de meeste bedrijventerreinen, parkeerterreinen en logistieke terreinen is dit het vertrekpunt, en pas als er een reden is om ervan af te wijken, wijken wij af.
Meng geen kleurtemperaturen op één terrein of veld. Het valt onmiddellijk op en het leest als een storing, ook als alles het doet. Bij bijplaatsen of vervangen: vraag de kleurtemperatuur én de kleurtolerantie op van wat er hangt. Die tolerantie wordt uitgedrukt in SDCM of MacAdam-stappen, en bepaalt hoeveel twee armaturen met dezelfde opgave in de praktijk mogen verschillen.
Bij een sportpark naast een woonwijk, een terrein aan de rand van een natuurgebied of een project in of nabij Natura 2000 is de kleurtemperatuur geen smaakkwestie meer. Koeler licht bevat meer blauw, en blauw licht verstrooit sterker in de atmosfeer: dat is wat de lichtkoepel boven een gebied groter maakt. Voor een deel van de fauna, waaronder vleermuizen en nachtvlinders, is het blauwe en witte deel van het spectrum verstorender dan het amberkleurige.
Daarom bestaat de amber-uitvoering op 2200 K. Die geeft vrijwel geen blauw, en wordt toegepast waar het donker donker moet blijven maar er toch iets nodig is: langs de rand van een natuurgebied, op paden bij water, op terreinen met een ecologische randvoorwaarde. Voor echte dark-sky-projecten kan het nog lager: 1700 of 1800 K, bijvoorbeeld bij een sterrenwacht, in een aangewezen donker gebied of waar een ecologisch advies een harde grens aan het blauwaandeel stelt. Die twee waarden zijn op alle DarkLicht-producten leverbaar. Het is de laagste waarde die wij toepassen, en de keerzijde is dat kleuren dan nauwelijks te onderscheiden zijn. Een dark-sky-uitvoering leveren wij doorgaans vanaf tien stuks.
Dat een lagere kleurtemperatuur alleen genoeg is. Wat een armatuur werkelijk met de omgeving doet, hangt af van het volledige spectrum, van de afscherming en van de richting waarin het licht gaat. Een full cut-off armatuur op 4000 K stoort de omgeving minder dan een slecht afgeschermde 2200 K.
Dat wij de ecologische toets doen. Bij een beschermd gebied is een ecologisch advies leidend, en dat komt van een ecoloog. Wij leveren de lichtberekening en de spectrale gegevens die daarvoor nodig zijn.
De zonetabel E1 tot E4 met de eisen per zone staat op de pagina over terreinverlichting. Alles over lichthinder en full cut-off staat in het artikel over lichthinder en full cut-off.
Kleurtemperatuur is een uitvoeringskeuze en niet een ander armatuur: dezelfde serie kan in meerdere waarden geleverd worden. Op alle DarkLicht-producten zijn ook 1700 K en 1800 K leverbaar, de dark-sky-uitvoering doorgaans vanaf tien stuks. Wat verder per serie leverbaar is, inclusief amber, vraagt u bij ons na.
Twijfelt u tussen twee waarden voor uw eigen terrein, vraag dan een proefarmatuur aan: één avond kijken zegt meer dan een datasheet. Voor de bijbehorende masthoogtes staat alles op lichtmasten en high mast, en voor de toepassing op terreinverlichting.
Kleurtemperatuur zegt wélke tint wit het licht heeft; de kleurweergave-index Ra zegt hoe natuurgetrouw kleuren eronder worden weergegeven. Twee armaturen van 4000 K kunnen een heel verschillende Ra hebben. Sportbonden en camera-eisen gaan over Ra, niet over kelvin.
Koeler licht wordt vaak als helderder ervaren, maar dat is een eigenschap van het oog en niet van het armatuur. Bij lage lichtniveaus verschuift de gevoeligheid van het oog naar het blauwe deel van het spectrum, waardoor 5700 K bij weinig licht helderder lijkt dan 3000 K met dezelfde lux. Hoeveel licht er is, meet u in lux.
Er zit verschil in lm/W tussen kleurtemperaturen, maar dat verschil is klein ten opzichte van de verschillen tussen armaturen en optieken. Kies de kleurtemperatuur op de toepassing en vergelijk het rendement netto, per armatuur.
Twee armaturen met dezelfde opgave van 4000 K kunnen zichtbaar verschillen. Die spreiding heet SDCM of MacAdam-stappen. Vraag die waarde op als u bijplaatst of in fases vervangt, want daar wordt het verschil zichtbaar.
Hangt er camerabewaking op uw terrein, of leest een visionsysteem kentekens, containernummers of labels, dan komen er eisen bij die niets met kelvin te maken hebben maar er altijd samen mee genoemd worden.
Voor camera’s en visionsystemen is een flikkervrije driver belangrijker dan de kleurtemperatuur: flikkering die het oog niet ziet, verstoort wel een opname of een meting. En een camera heeft meer aan gelijkmatig licht zonder verblindende lichtpunten in het beeld dan aan een hoger kelvingetal.
Wat de Ra-waarde meet, waarom sportbonden er eisen aan stellen, en waarom Ra alleen niet genoeg is.
Waarom meer lumen niet meer licht op de grond betekent.
De grenswaarden per zone, de regels per Europees land, en waarom full cut-off 0% opwaarts betekent.
Alle onderwerpen bij elkaar staan op subsidie en kennisbank.
Twijfelt u tussen twee kleurtemperaturen voor uw eigen terrein, vraag dan een proefarmatuur aan. Eén avond kijken zegt meer dan tien alinea’s tekst.
Kelvin geeft de kleurtemperatuur aan: hoe warm of koel het witte licht van een armatuur eruitziet. Hoe lager de waarde, hoe warmer en geler; hoe hoger, hoe koeler en blauwer. Het gaat om de tint van het licht, niet om de hoeveelheid: die meet u in lux.
In de meeste gevallen 4000 K. Dat geeft goed contrast en detailzicht zonder dat het licht als hard wordt ervaren, en het blauwaandeel blijft beperkt. Grenst het terrein aan woonbebouwing, dan is 3000 K een goede tussenstap; grenst het aan natuur, dan komt 2200 K in beeld.
Waar het donker donker moet blijven maar er toch iets nodig is: langs de rand van een natuurgebied, op paden bij water, en bij projecten met een ecologische randvoorwaarde. Amber geeft vrijwel geen blauw, en het blauwe deel van het spectrum is voor een deel van de fauna het meest verstorend. De keerzijde is dat kleuren en gezichten er slecht in te onderscheiden zijn.
Ja. Voor dark-sky-projecten leveren wij ook 1700 of 1800 K: bij een sterrenwacht, in een aangewezen donker gebied, of waar een ecologisch advies of de gemeente een harde grens aan het blauwaandeel stelt. Dat is de laagste waarde die wij toepassen. Het licht is dan duidelijk oranje en kleuren zijn nauwelijks te onderscheiden, dus het is een keuze die u maakt omdat het donker houden van de omgeving de opdracht is en niet omdat het comfortabeler kijkt.
Nee. Wat een armatuur werkelijk met de omgeving doet, hangt af van het volledige spectrum, de afscherming en de richting waarin het licht gaat. Een full cut-off armatuur op 4000 K stoort de omgeving minder dan een slecht afgeschermde 2200 K. Kleurtemperatuur is één van de vier factoren, en niet de belangrijkste.
Niet in lux, wel vaak in beleving. Bij lage lichtniveaus verschuift de gevoeligheid van het oog naar het blauwe deel van het spectrum, waardoor koeler licht helderder lijkt bij dezelfde meting. Dat is geen reden om koeler licht te kiezen: de hoeveelheid licht die u nodig hebt, bepaalt u met een lichtberekening in lux.
Kelvin zegt welke tint wit het licht heeft. CRI, of Ra, zegt hoe natuurgetrouw kleuren onder dat licht worden weergegeven. Twee armaturen van 4000 K kunnen een heel verschillende Ra hebben. Voor sportbonden en camera-eisen gaat het om Ra: Ra 60 voor klasse II en III, Ra 70 voor klasse I.
In de praktijk 4000 tot 5700 K, maar belangrijker dan de kleurtemperatuur zijn de kleurweergave, de gelijkmatigheid en een flikkervrije driver. Flikkering die het oog niet ziet, verstoort wel een opname of een meting, en een verblindend lichtpunt in het beeld kost meer dan een paar honderd kelvin.
Beter niet. Verschillende tinten wit naast elkaar vallen onmiddellijk op en lezen als een storing, ook als alles werkt. Bij bijplaatsen of gefaseerd vervangen: vraag de kleurtemperatuur en de kleurtolerantie op van wat er al hangt.
SDCM, ook uitgedrukt in MacAdam-stappen, is de tolerantie op de kleurtemperatuur: hoeveel twee armaturen met dezelfde opgave in de praktijk mogen verschillen. Bij één levering valt dat meestal niet op; bij bijplaatsen jaren later wel. Vraag de waarde op als u in fases werkt.
LED-armaturen kunnen licht verschuiven in kleur naarmate ze verouderen. Hoe stabiel dat is, hangt af van de LED’s en van de thermische opbouw van het armatuur. Vraag ernaar bij een installatie die u in fases wilt uitbreiden, want dan wordt het verschil zichtbaar naast nieuwe armaturen.
Wij zetten een proefarmatuur op uw terrein, zodat u het zelf ziet in plaats van het op een datasheet te lezen. Daarbij krijgt u een kosteloze lichtberekening en binnen één werkdag antwoord van een engineer.
Zoek de waarden voor uw eigen armatuur op
Alle uitvoeringen staan in een tabel, met de datasheet en het lichtbestand per artikel.
