Welke verlichting wordt gebruikt in de papier- en pulpindustrie?

Verlichting in de papier- en pulpindustrie is een specialistisch vakgebied. Papierfabrieken combineren extreme vochtigheid, chemische dampen, fijnstof en soms explosiegevaarlijke zones, wat betekent dat standaard industriële armaturen hier simpelweg niet volstaan. De juiste keuze hangt af van de specifieke omgevingscondities per productiezone. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over verlichting in deze sector.

Welke omstandigheden maken verlichting in papierfabrieken zo uitdagend?

Papierfabrieken zijn een van de meest veeleisende omgevingen voor verlichtingsinstallaties. De combinatie van hoge luchtvochtigheid, chemische dampen uit het pulpproces, cellulosestof en mechanische trillingen van zware machines zorgt voor een omgeving die armaturen snel aantast. Daarbij werken veel papierfabrieken continu, waardoor onderhoud aan verlichting zelden op een rustig moment kan plaatsvinden.

Concreet hebben installateurs en beheerders te maken met:

Luchtvochtigheid die regelmatig richting de 100% gaat, met condensvorming op armaturen
Bijtende chemicaliën zoals chloor en logen die worden gebruikt bij het bleken van pulp
Fijn cellulosestof dat zich ophoopt in armaturen en ventilatieopeningen
Sterke trillingen van papierwalsen, pompen en transportbanden
Hoge omgevingstemperaturen nabij droogcilinders en stoominstallaties
Beperkte toegankelijkheid voor onderhoud vanwege lopende productie

Al deze factoren samen maken dat verlichting in de papierindustrie specifiek moet worden geselecteerd op robuustheid, afdichtingsgraad en bestandheid tegen chemische aantasting. Wie hier kiest voor een standaard industrieel armatuur, riskeert snelle uitval en hoge onderhoudskosten.

Welk type LED-armaturen is geschikt voor de papier- en pulpindustrie?

Voor de papier- en pulpindustrie zijn LED-armaturen vereist met minimaal IP65-bescherming, bij voorkeur IP66 of hoger, gecombineerd met een hoge slagvastheid (IK-rating) en corrosiebestendig behuizingsmateriaal. In zones met intensief chemisch gebruik zijn armaturen in roestvrij staal of met speciale coatings de aangewezen keuze.

De selectie verschilt per productielocatie. In de pulpvoorbereiding en bleekafdeling, waar chemische dampen het zwaarst zijn, is roestvrij staal of een polycarbonaatbehuizing met hoge IP-waarden de norm. In de droogafdeling speelt temperatuurbestendigheid een grotere rol. Nabij papierwalsen en transportbanden is een hoge IK-waarde essentieel om schade door trillingen en mechanische stoten te voorkomen.

Voor hoge installatiehoogtes in productieruimtes zijn krachtige LED-highbays of floodlights nodig die voldoende lichtniveau op de werkvloer garanderen zonder frequent onderhoud te vereisen. industriële LED-floodlights zijn in dit soort omgevingen een veelgebruikte oplossing vanwege hun hoge lichtopbrengst en lange levensduur.

Wanneer is ATEX-verlichting verplicht in een papierfabriek?

ATEX-verlichting is verplicht in zones waar een explosiegevaarlijke atmosfeer kan ontstaan. In papierfabrieken is dit het geval op locaties waar brandbare stofwolken van cellulose, hout of papierresten kunnen worden gevormd, of waar brandbare gassen vrijkomen tijdens chemische processen. Dit zijn zogenoemde ATEX-zones, ingedeeld op basis van de frequentie en duur van het gevaar.

De ATEX-richtlijn (2014/34/EU) verplicht fabrikanten en exploitanten om explosiegevaarlijke zones te classificeren en uitsluitend gecertificeerde apparatuur te gebruiken die is goedgekeurd voor die specifieke zone. Voor stofexplosies gelden de zones 20, 21 en 22; voor gasexplosies de zones 0, 1 en 2.

In de praktijk zijn de meest risicovolle locaties in een papierfabriek de opslagruimtes voor droog cellulosestof, de omgeving van papiersnijmachines en bepaalde gedeeltes van de chemische installaties. Explosieveilige verlichting is hier geen optie maar een wettelijke verplichting. Het niet naleven hiervan leidt niet alleen tot veiligheidsrisico’s maar ook tot aansprakelijkheid bij incidenten.

Wat zijn de voordelen van LED ten opzichte van conventionele verlichting in de pulpindustrie?

LED-verlichting biedt in de pulpindustrie aanzienlijke voordelen ten opzichte van conventionele lichtbronnen zoals hogedruknatrium of fluorescentielampen. Het grootste verschil zit in de levensduur, het energieverbruik en de onderhoudsfrequentie, drie factoren die in een 24/7-productiefaciliteit direct invloed hebben op de operationele kosten.

Praktische voordelen van LED in de pulpindustrie op een rij:

Langere levensduur: Kwalitatieve LED-armaturen gaan aanzienlijk langer mee dan conventionele lichtbronnen, wat het aantal vervangmomenten drastisch vermindert.
Lager energieverbruik: LED verbruikt tot 70% minder energie bij gelijkwaardige lichtopbrengst, wat in grote productiehallen een substantiële kostenbesparing oplevert.
Directe opstart: LED bereikt direct vol lichtniveau, zonder opwarmtijd. Dit is relevant bij noodverlichting of bij herstart na een stroomonderbreking.
Betere lichtkleur: Een hogere kleurweergave-index (CRI) maakt het eenvoudiger om kwaliteitscontroles op papier en pulp visueel uit te voeren.
Minder warmteafgifte: LED geeft minder warmte af dan conventionele lampen, wat in warme productieruimtes de klimaatbeheersing verlicht.
Bestand tegen trillingen: LED heeft geen gloeidraad of kwetsbare onderdelen die door trillingen worden aangetast, wat de betrouwbaarheid verhoogt.

Wie de overstap overweegt, kan profiteren van financiële regelingen zoals de Energie-investeringsaftrek (EIA), waarmee een deel van de investering fiscaal aftrekbaar is.

Welke normen en certificeringen gelden voor verlichting in de papier- en pulpindustrie?

Voor verlichting in de papier- en pulpindustrie zijn de IP-rating en IK-rating de meest directe technische eisen. De IP-rating (Ingress Protection) geeft aan in hoeverre een armatuur beschermd is tegen stof en vocht. In vochtige productieruimtes is minimaal IP65 vereist; in directe sproeizone-omgevingen geldt IP66 of IP67. De IK-rating geeft de mechanische slagvastheid aan, wat relevant is in omgevingen met trillingen en bewegende machineonderdelen.

Daarnaast gelden in explosiegevaarlijke zones de ATEX-certificeringseisen. Armaturen moeten zijn gecertificeerd voor de specifieke zone-indeling van de betreffende ruimte. Voor corrosieve omgevingen zijn aanvullende materiaaleisen van toepassing, zoals het gebruik van roestvrij staal of gecoate aluminium behuizingen. Meer achtergrond over wat IP- en IK-ratings betekenen in de praktijk is te vinden op de pagina over IP- en IK-ratings.

Hoe verloopt de vervanging van oude verlichting in een draaiende papierfabriek?

Het vervangen van verlichting in een fabriek die continu in bedrijf is, vraagt om een zorgvuldige planning. Stilstand is in de papierindustrie kostbaar, wat betekent dat vervangingswerkzaamheden gefaseerd moeten worden uitgevoerd, vaak in korte onderhoudsstops of buiten de piekproductie-uren.

Een gestructureerde aanpak ziet er doorgaans zo uit:

Inventarisatie en lichtmeting: Breng de huidige situatie in kaart, inclusief verlichtingsniveaus per zone, armatuurtypen en staat van de installatie.
Verlichtingsontwerp: Bepaal op basis van de normen en operationele eisen welke armaturen per zone nodig zijn, inclusief ATEX-zones.
Faseplanning: Deel de fabriek op in zones die afzonderlijk kunnen worden vervangen zonder de productie te onderbreken.
Installatie per fase: Voer de vervanging uit per zone, bij voorkeur tijdens geplande onderhoudsstops.
Inbedrijfstelling en meting: Controleer na installatie of de verlichtingsniveaus voldoen aan de vereisten en leg dit vast.

Bijzondere aandacht verdient de toegankelijkheid van armaturen op grote hoogte. In papierfabrieken hangen armaturen vaak op tien meter of meer, boven actieve machines. Goede planning en de juiste uitrusting zijn dan essentieel om veilig te kunnen werken.

Voorbeeld uit de praktijk: VPK Paper

VPK Paper wilde de verlichting in zijn papierfabrieken in België ombouwen naar LED. In en rond de papiermachine loopt de temperatuur in de extreemste gevallen op tot +120 °C, met stoomontwikkeling en een zeer hoge luchtvochtigheid. De eerder geprobeerde LED-oplossingen hielden het geen van alle vol. Na meerdere trials met verschillende leveranciers slaagde een proef met de Snapper HT, die de basis vormde voor de uitrol: 98 Snapper HT-armaturen in AC-uitvoering, 35 W per armatuur. Het lichtontwerp is getoetst aan EN 12464-1 en levert 100 tot 200 lux in de machine, met een gelijkmatigheid tussen 0,40 en 0,60.

In een papierfabriek werken hitte en vocht tegelijk op een armatuur in: hitte verkort de levensduur van LED en driver, en stoom en vocht vinden elke zwakke plek in de afdichting. Een armatuur dat op papier geschikt lijkt, kan daar alsnog tekortschieten. Een proef onder de echte omstandigheden, voordat de hele fabriek wordt omgebouwd, beperkt dat risico en maakt de vervanging in een draaiende fabriek beter te plannen.

Lees meer over het project VPK Paper

De parallel met verlichting in papierfabrieken is duidelijk: ook daar bepalen de omgevingscondities de armatuurkeuze, niet andersom. Een goed verlichtingsontwerp begint altijd met een grondige analyse van de specifieke omstandigheden per zone.

Hoe JEL Products helpt met verlichting in de papier- en pulpindustrie

JEL Products levert niet alleen armaturen, maar denkt mee over de volledige verlichtingsoplossing voor veeleisende industriële omgevingen. Voor de papier- en pulpindustrie betekent dat concreet:

Selectie van armaturen op basis van de specifieke omgevingscondities per productieruimte
Verlichting voor de delen buiten de ATEX-zones, met doorverwijzing naar een gecertificeerde Ex-fabrikant voor de zones zelf
Verlichtingsontwerp inclusief berekening van verlichtingsniveaus per zone
Levering van corrosiebestendige armaturen in roestvrij staal voor chemisch belaste omgevingen
High-temperature oplossingen voor zones nabij droogcilinders en stoominstallaties, zie ook de pagina over verlichting bij hoge temperaturen
Begeleiding bij gefaseerde vervanging in een draaiende fabriek
Ondersteuning bij subsidie- en fiscale regelingen zoals de EIA

Wil je weten welke verlichtingsoplossing past bij jouw papierfabriek of pulpinstallatie? Neem contact op met de specialisten van JEL Products voor een vrijblijvend adviesgesprek.

Blog