Home / Toepassingen / Bouwplaatsverlichting
Een bouwplaats verandert elke fase, en het licht verandert mee. Grondwerk vraagt 20 lux, het stellen van elementen 100 en installatiewerk 200. Wij rekenen die niveaus per fase door, kiezen de opstelling die bij uw terrein past en houden het licht binnen de erfgrens. Zonder klachten uit de buurt, en met een lichtberekening die u kunt overleggen.
200 lx
op het installatiewerk, de hoogste eis uit tabel 13 van EN 12464-2:2024
0 %
van het licht boven de horizon, full cut-off af fabriek
Per fase
doorgerekend: grondwerk, ruwbouw, afbouw en installatie
HSB Hilversum: de hele bouwplaats verlicht vanaf de kraangiek, de wijk eromheen blijft donker
Vijf dingen komen wij op vrijwel elke bouwplaats tegen. Ze kosten geen van alle veel geld om op te lossen, maar ze kosten wel geld zolang ze er zijn.
| wat wij tegenkomen | wat het u kost | wat wij veranderen |
|---|---|---|
| Bouwlampen op statieven, verplaatst per fase, niemand rekent iets door | Te weinig licht op het werkvlak en te veel op de looproutes, en geen enkel document als de arbeidsinspectie ernaar vraagt | Een lichtberekening per fase, getoetst aan EN 12464-2:2024, die u kunt overleggen |
| Armaturen die de halve wijk mee verlichten | Klachten van omwonenden, en in het slechtste geval een aanwijzing van de gemeente | Full cut-off armaturen: niets boven de horizon, niets over de erfgrens |
| Verblinding richting de openbare weg | Gevaarlijke situaties bij de in- en uitrit, en discussie met de wegbeheerder | Richting en afscherming zo gekozen dat de drempelwaardeverhoging onder 15 procent blijft |
| Het aggregaat draait op vol vermogen voor licht dat niemand gebruikt | Diesel, geluid en CO2 in een fase waarin dat allemaal telt | Vermogen per zone geschakeld, en waar het kan netstroom of accu in plaats van diesel |
| Armaturen die na twee seizoenen dof zijn | Vervangen tijdens het project, en niets om over te houden naar de volgende bouwplaats | Armaturen die drie tot vijf projecten meegaan en van bouwplaats naar bouwplaats verhuizen |
De norm gaat niet over de bouwplaats als geheel maar over het werkvlak. Dat betekent dat er op één terrein tegelijk 20, 50, 100 en 200 lux nodig is, en dat een enkele hoge mast dat vrijwel nooit alleen oplost.
Ontgraven, laden, aanvullen en uitzetten. De norm vraagt hier 20 lux met een gelijkmatigheid van 0,25. Het werkvlak beweegt de hele dag mee met de machine, dus de verlichting hoort op de machine of op een mast die snel verplaatst kan worden. Dit is de fase waarin een enkele mobiele mast het hele terrein aankan.
Geschikt: mobiele lichtmasten · LED werklampen
Bekisting, wapening, riolering, transport en opslag: 50 lux. Vanaf hier stijgt de eis snel en gaat de gelijkmatigheid naar 0,40, wat betekent dat u niet meer met één lichtpunt weg komt. Schaduwwerking van de constructie zelf wordt hier het ontwerpprobleem, niet het lichtniveau.
Geschikt: mobiele lichtmasten · torenkraanverlichting
Elementen stellen, leidingwerk, elektra en machinemontage: 100 tot 200 lux, gelijkmatigheid tot 0,50 en een verblindingsgrens van 45. De norm zegt er zelf bij dat dit niveau met plaatselijke verplaatsbare verlichting bereikt mag worden. Dat is precies waar een werklamp op de machine of een verplaatsbaar armatuur voor is.
Geschikt: LED werklampen · DarkLicht M
Rijroutes, laad- en losplaats en het opslagterrein: 20 tot 50 lux. Let hier op het omliggende gebied: bij een werkvlak van 50 lux vraagt de norm minimaal 20 lux in een band van twee meter eromheen, zodat er geen zwart gat naast de verlichte zone ontstaat.
Geschikt: DarkLicht D · terreinverlichting
Onder en rond de kraan is het licht verticaal zo goed als horizontaal van belang, want de kraanmachinist en de aanpikker moeten de last en elkaar zien. Verlichten vanaf de giek werkt hier het beste: het licht komt van boven mee met de last en er staat geen mast in de weg. Zie torenkraanverlichting.
Geschikt: torenkraanverlichting · verlichting voor de mobiele kraan
De in- en uitrit, het bouwhek en de keet zijn de plek waar de bouwplaats de openbare ruimte raakt. Hier gelden twee dingen tegelijk: genoeg licht om te herkennen wie er binnenkomt, en geen verblinding richting de weg. Gevelarmaturen op de keet en op het hek zijn hier logischer dan een mast.
Geschikt: DarkLicht WP wallpack · lichthinder
NEN-EN 12464-2:2024 behandelt bouwterreinen in tabel 13. De editie van 2024 heeft er een tweede kolom bij gekregen, de gemodificeerde waarde, en juist die kolom is op een bouwplaats meestal de werkelijke ontwerpwaarde. Wij leggen hieronder uit waarom.
| Activiteit | Ēm vereist | Ēm gemodificeerd | U0 | RGL | Ra |
|---|---|---|---|---|---|
| Ontgraven, laden en vrijmaken van het terrein | 20 lx | 30 lx | 0,25 | 55 | 70 |
| Bouwzones, leidingwerk, transport, hulp- en opslagtaken | 50 lx | 75 lx | 0,40 | 50 | 70 |
| Stellen van elementen, licht wapeningswerk, bekisting, elektra- en leidingaanleg | 100 lx | 150 lx | 0,40 | 45 | 70 |
| Verbinden van elementen, veeleisende elektra-, machine- en leidingmontage | 200 lx | 300 lx | 0,50 | 45 | 70 |
Bron: NEN-EN 12464-2:2024, tabel 13. Gemarkeerd: de kolom waarop wij in de praktijk ontwerpen.
De norm laat de ontwerpwaarde een stap stijgen zodra één of twee van de contextfactoren uit tabel 1 van toepassing zijn, en twee stappen bij meer dan twee. Op een bouwplaats zijn er standaard al twee: de taak of de werknemer beweegt, en fouten zijn duur om te herstellen. Komt daar een derde bij, bijvoorbeeld werk dat ongewoon lang duurt of een ploeg waarin de gemiddelde leeftijd hoog ligt, dan gaat de waarde nog een stap omhoog. Wie op een bouwplaats de kolom ‘vereist’ aanhoudt, ontwerpt dus op het absolute minimum.
Bij een werkvlak van 200 lux vraagt de norm minimaal 50 lux in de band van twee meter eromheen, bij 150 lux minimaal 30 en bij 50 tot 100 lux minimaal 20. Onder 50 lux stelt de norm geen eis aan de omgeving. Dit is de reden dat een bouwplaats met alleen puntverlichting op het werkvlak onrustig en onveilig aanvoelt: het contrast tussen taak en omgeving is te groot.
De waarden in de tabel zijn onderhouden waarden. De beginverlichtingssterkte volgt uit Ēi = Ēm / fm, waarbij fm wordt bepaald volgens ISO/CIE TS 22012 op basis van de omgeving en het reinigingsschema. Op een stoffige bouwplaats is die factor lager dan in een schone omgeving, en dat is precies het getal waarop veel ontwerpen te krap uitkomen. Wij rekenen de factor per project door en zetten hem in het rapport.
Op een bouwplaats is de beperking zelden lichtstroom. De beperking is wat de drager kan hebben: de kopbelasting van een mast, de windvang op tien meter hoogte, het beschikbare vermogen van het aggregaat en de ruimte op een gieklier of machinecabine. Daarom kiezen wij eerst de plek en pas daarna het armatuur.
vier posities,
25.700 tot 307.800 lm
De kopbelasting en de windvang bepalen hier het armatuur. Licht waar de mast weinig kan hebben, zwaar waar hij vast staat.
Mobiele mast, kleiner terrein
25.700 tot 51.300 lm
3,6 en 5,5 kg
Mobiele of tijdelijke mast, groter terrein
51.200 tot 102.600 lm
14,0 tot 15,0 kg
Vaste of semi-permanente mast, groot terrein
136.800 tot 307.800 lm
tot 35,0 kg
Terrein- en parkeerdeel naast de bouwplaats
10.300 tot 34.200 lm
6,9 tot 8,5 kg
drie posities,
4.800 tot 16.000 lm
Waar geen mast staat, hangt het licht op wat er al is: de giek, de machine of de keet. Kleiner, lichter en met een eigen bevestiging.
Giek van de torenkraan, op kraanframe
volgens kraanframe
n.v.t.
Mobiele kraan, verreiker, graafmachine
4.800 tot 12.825 lm
1,0 tot 3,3 kg
Keet, hekwerk en entree
9.600 tot 16.000 lm
gevelmontage
DarkLicht M150 en M300, 3,6 en 5,5 kg: de logische keuze voor een mast met beperkte kopbelasting
DarkLicht One, tot 102.600 lm: voor de grotere mobiele en tijdelijke mast
Kraanframe voor de giek: het licht komt van boven mee met de last
DarkLicht WP wallpack: op de keet en aan het hek, zonder verblinding richting de weg
Vier DarkLicht M300 op een mastkop is 22 kg voor ruim 205.000 lumen. Vier DarkLicht One is 60 kg voor ruim 410.000 lumen. Dat verschil bepaalt of een mast rechtop blijft staan bij windkracht 8, en het bepaalt hoe zwaar de fundatie of de stempels moeten zijn. Op een mast met beperkte kopbelasting is de M daarom de logische keuze, ook al kan de One meer.
4 × DarkLicht M300
22 kg
ruim 205.000 lm
4 × DarkLicht One
60 kg
ruim 410.000 lm
Wilt u niet zelf een mast samenstellen, dan hebben wij er twee, allebei met onze eigen armaturen erop. De JEL Sentinel Tower is volautomatisch en volledig hindervrij: hij schuift op de klok omhoog en omlaag, draait op netstroom, accu tot 20 kWh, zonnepaneel of diesel, en verlicht met full cut-off armaturen zonder één lumen naar de lucht of de wijk. De 2AXL is het andere uiterste: 798.720 lumen uit twaalf Shark-armaturen, een hydraulische mast van 10,5 meter met 340 graden rotatie, windvast tot 100 km per uur en 200 branduren op één tank van 240 liter. De Sentinel Tower verkopen wij, de 2AXL is ook te huur. Alles over beide staat op mobiele lichtmasten.
Een bouwplaats ligt zelden op een industrieterrein alleen. Meestal staat er een woonwijk naast, loopt er een weg langs of grenst het terrein aan groen. De norm stelt daar harde grenzen aan, en die grenzen zijn strenger na de avondklok dan ervoor.
| Omgevingszone | Verticale sterkte op gevels, vóór en na avondklok | Lichtsterkte per armatuur, vóór en na | Opwaarts lichtpercentage |
|---|---|---|---|
| E1, natuurgebied of beschermd gebied | 2 lx / 0 lx | 2.500 cd / 0 cd | 0 % |
| E2, landelijk woon- of industriegebied | 5 lx / 1 lx | 7.500 cd / 500 cd | 2,5 % |
| E3, stedelijke rand, voorstedelijk | 10 lx / 2 lx | 10.000 cd / 1.000 cd | 5 % |
| E4, centrum en commercieel gebied | 25 lx / 5 lx | 25.000 cd / 2.500 cd | 15 % |
Vereenvoudigd uit EN 12464-2:2024, tabel 4.
De meeste binnenstedelijke bouwplaatsen vallen in E3, een bouwplaats aan de rand van een dorp in E2. In beide gevallen is de eis na de avondklok een factor vijf strenger dan ervoor, en dat is precies het moment waarop de nachtploeg doorwerkt. Een armatuur dat na tienen op vol vermogen de gevels aan de overkant beschijnt, haalt die grens niet.
Daar komt de openbare weg bij. Grenst uw terrein aan een weg, dan mag de verlichting de drempelwaardeverhoging voor de weggebruiker met niet meer dan 15 procent verhogen. Bij een onverlichte weg is dat een harde beperking op de richting van de bundel, want de adaptatieluminantie waarmee wordt gerekend is daar het laagst.
Onze DarkLicht-armaturen zijn full cut-off af fabriek. Bij de bouwplaats van HSB in Hilversum is op die basis de hele plaats vanaf de kraangiek verlicht, volgens DarkSky-uitgangspunten: werkniveau op de plaats, niets omhoog en niets over de erfgrens. Er is geen klacht uit de buurt gekomen.
Meer over de grenswaarden en de zone-indeling staat op lichthinder, en over de keuze van de lichtkleur op lichtkleur en Kelvin.
Op de meeste bouwplaatsen komt het licht in de eerste fase van een aggregaat en pas later van de bouwaansluiting. Dat heeft twee gevolgen voor het ontwerp. Ten eerste zakt de spanning kort in zodra zwaar materieel start, dus het armatuur moet een breed spanningsbereik hebben en daar niet op uitvallen. Ten tweede is elke watt die u niet nodig hebt, letterlijk diesel.
Reken op de Nederlandse praktijk: tussen oktober en maart komt u buiten de daglichturen op ongeveer 1.800 branduren per seizoen, meer bij nachtploegen. Een opstelling van 4 kW die het hele seizoen draait, verbruikt daarmee ruwweg 7.200 kWh. Wij zetten dat verbruik naast de gehanteerde opstelling in het lichtrapport, zodat u ziet wat schakelen per zone oplevert.
Wat het meeste scheelt is niet het armatuur maar de indeling: apart schakelen van bouwweg, werkvlak en hijsgebied, en dimmen naar het niveau van de fase in plaats van naar het maximum. De norm ondersteunt dat expliciet, want dimmen is de manier om ruimte te houden voor een latere wijziging in de werkomstandigheden.
Rekenvoorbeeld, Nederlandse praktijk
1.800 uur
branduren buiten de daglichturen, oktober tot maart, meer bij nachtploegen
4 kW
een opstelling die het hele seizoen draait
7.200 kWh
verbruik per seizoen, en elke watt die u niet nodig hebt is letterlijk diesel
Reken uw eigen situatie door met de terugverdientijdcalculator.
Bouwverlichting is zelden een eenmalige aankoop. Wat op de ene plaats staat, moet op de volgende weer mee. Daar zijn drie routes voor.
Wat er ook onder staat, de lichtberekening en het advies zijn hetzelfde. Wij bepalen eerst wat het terrein per fase nodig heeft en pas daarna of dat gehuurd, gekocht of los geleverd wordt.
Dat hangt van de fase af. EN 12464-2:2024 vraagt 20 lux voor grondwerk, 50 voor ruwbouw, 100 voor het stellen van elementen en 200 voor veeleisend installatiewerk. Omdat op een bouwplaats standaard twee contextfactoren gelden (de taak beweegt en fouten zijn duur te herstellen), ontwerpen wij in de praktijk op de gemodificeerde waarden: 30, 75, 150 en 300 lux.
Nee. De norm gaat over het werkvlak, plus een band van twee meter daaromheen die zelf ook een minimumwaarde heeft. De rest van het terrein hoeft niet op hetzelfde niveau te staan.
In een voorstedelijke omgeving (zone E3) is dat 10 lux verticaal op de gevel vóór de avondklok en 2 lux erna, met maximaal 5 procent van de lichtstroom boven de horizon. In een landelijke omgeving (E2) is het 5 en 1 lux bij 2,5 procent. Wij rekenen dat door en tonen het in het rapport.
Op de drempelwaardeverhoging voor de weggebruiker: die mag met niet meer dan 15 procent stijgen door uw verlichting. Bij een onverlichte weg is dat het strengst, omdat het oog daar op een lage luminantie is ingesteld.
Ja, en daar zijn ze op gebouwd. De garantie is vijf jaar compleet en tot twintig jaar op de behuizing bij een onderhoudscontract, en het armatuur verhuist mee naar de volgende plaats.
Ja. Let op het spanningsbereik en op de spanningsdip als zwaar materieel start; wij stemmen de drivers en de groepsindeling daarop af.
De 2AXL lichtmast is te huur. De Sentinel Tower en de losse armaturen verkopen wij.
Standaarduitvoeringen komen uit Nijkerk en gaan snel; projectconfiguraties in overleg.
Ja. Iedere opstelling wordt in DIALux doorgerekend en getoetst aan EN 12464-2:2024 en aan de NSVV Richtlijn Lichthinder, inclusief de onderhoudsfactor.
Groen licht wordt op bouwplaatsen gebruikt als signaal, niet als werkverlichting: het markeert een veilige zone, een vrijgegeven looproute of een goedgekeurde opstelling, zodat het in één oogopslag te zien is dat een gebied vrij is. Voor het werk zelf voldoet het niet, want groen licht geeft geen kleurherkenning en de norm vraagt op een bouwterrein een kleurweergave-index van minimaal 70. Gebruik het dus naast de werkverlichting en nooit in plaats daarvan. Welke lichtkleur wel bij welk werk hoort, staat op lichtkleur en Kelvin.
Nee, JEL levert op dit moment geen ATEX-gecertificeerde armaturen.
Steigerverlichting is meestal lijnverlichting en dat zit niet in onze reeks. Voor het werk óp de steiger leveren wij wel de werkverlichting.
Bouwplaatsverlichting is onderdeel van de sector bouw en infrastructuur. Daar staat wat een bouwproject als omgeving van het lichtontwerp vraagt.
Stuur ons de omvang van het terrein, de fase waarin u zit en wat er naast staat. U krijgt een lichtberekening met de richtwaarden per zone, een opstelling en een onderbouwing die u kunt overleggen.
| Reactie | binnen 1 werkdag, door een engineer |
| Lichtberekening | kosteloos, per zone |
| Proefarmatuur | op uw eigen mast, op verzoek |
| Garantie | 5 jaar compleet, 10 jaar op de behuizing met onderhoudscontract |
Liever direct bellen: 033 785 9809
