Kort antwoord
UGR is een eigenschap van de installatie, niet van het armatuur: hetzelfde armatuur geeft in een andere ruimte een andere waarde.
UGR, of Unified Glare Rating, is een internationale maatstaf die aangeeft in welke mate een verlichtingsinstallatie verblinding veroorzaakt bij mensen in een ruimte. Hoe lager de UGR-waarde, hoe minder verblindend de verlichting is. Voor werkplekverlichting is dit direct relevant: verblinding vermindert concentratie, verhoogt de kans op fouten en vormt in industriële omgevingen een serieus veiligheidsrisico. De vragen hieronder werken elk aspect van UGR praktisch uit, van berekening tot armatuurkeuze.
< 19
beeldschermwerk, inspectie en machinebediening
< 22
productieruimten en werkplaatsen
< 25
zware industrie en opslag
Schaal van 10 tot 30 in stappen van 3; hoe lager, hoe minder verblinding. Vastgelegd per taak in NEN-EN 12464-1.
Hoe wordt de UGR-waarde berekend?
De berekening houdt rekening met de luminantie van de lichtbronnen, de achtergrondverlichtingssterkte, de positie van de kijker en de hoek waaronder de armaturen worden waargenomen. Het resultaat is een getal op een logaritmische schaal, doorgaans tussen 10 en 30. Hoe hoger het getal, hoe sterker de ervaren verblinding.
De formule is gestandaardiseerd door de CIE (Commission Internationale de l’Eclairage) en wordt internationaal toegepast. In de praktijk voeren verlichtingsontwerpers de UGR-berekening uit met gespecialiseerde software zoals DIALux of Relux, waarbij de exacte lichtuitstraling van elk armatuur via een fotometrisch databestand (LDT of IES) wordt ingevoerd.
Belangrijk om te begrijpen: de UGR-waarde is geen eigenschap van één armatuur op zichzelf. Het is altijd een resultaat van de gehele verlichtingsinstallatie in een specifieke ruimte, met een bepaalde opstelling, plafond- en wandreflecties en een vaste kijkpositie. Een armatuur kan in de ene ruimte een UGR van 19 hebben en in een andere ruimte een UGR van 22.
Wat betekenen de verschillende UGR-grenswaarden in de praktijk?
De schaal loopt in stappen van 3: UGR 10, 13, 16, 19, 22, 25 en 28. Grenswaarden geven aan hoeveel verblinding acceptabel is voor een bepaalde taak of werkplek. In de praktijk worden de waarden 19 en 22 het meest gehanteerd, afhankelijk van de visuele eisen van de werkzaamheden.
| Grenswaarde | Toepassing |
|---|---|
| UGR < 10: | Vrijwel geen verblinding. Zelden vereist in standaard werkomgevingen. |
| UGR < 13: | Zeer hoge visuele eisen, bijvoorbeeld in precisie-assemblage of medische omgevingen. |
| UGR < 16: | Tekentafels, fijn handwerk en technisch tekenwerk. |
| UGR < 19: | Kantoorwerkplekken met beeldschermen, inspectietaken, machinebediening. |
| UGR < 22: | Industriële productieruimten, magazijnen en werkplaatsen met minder nauwkeurige visuele taken. |
| UGR < 25: | Zware industriële omgevingen, opslagruimten en ruimten zonder fijn visueel werk. |
| UGR < 28: | Gangen, trappenhuizen en ruimten met weinig visuele eisen. |
Voor operators die machines bedienen of kwaliteitscontrole uitvoeren, is UGR < 19 in de meeste gevallen de minimale eis. Bij beeldschermwerk is dit zelfs een harde norm geworden in Europese richtlijnen.
UGR-zoeker
Welke UGR-grens geldt voor uw werkplek?
Kies de taak. U ziet de maximale UGR en de bijbehorende eisen aan verlichtingssterkte, gelijkmatigheid en kleurweergave.
Eis volgens NEN-EN 12464-1:2021
UGR
lux
gemiddelde verlichtingssterkte, minimaal
gelijkmatigheid U0, minimaal
Ra
kleurweergave, minimaal
UGR-schaal
Richtwaarden uit NEN-EN 12464-1:2021, tabel per activiteit. De UGR-waarde zelf hangt af van de opstelling in uw ruimte en wordt per project berekend met de LDT-bestanden van de armaturen.
Welke normen schrijven UGR-eisen voor op de werkvloer?
De belangrijkste norm die UGR-eisen vastlegt voor werkplekverlichting is NEN-EN 12464-1. Deze Europese norm beschrijft de verlichtingseisen voor binnenruimten, inclusief minimale verlichtingssterktes, kleurweergave en maximale UGR-grenswaarden per type werkplek of activiteit.
Aanvullend geldt EN 12464-2 voor werkplekken buiten, zoals terminals, bouwplaatsen en industrieterreinen. Voor specifieke sectoren kunnen aanvullende eisen gelden vanuit brancherichtlijnen, de Arbowet of opdrachtgevers. In de offshore en zware industrie worden soms strengere eisen gesteld dan de basisnorm voorschrijft.
De Arbowet verplicht werkgevers in Nederland om te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Verblinding door verlichting valt hieronder. NEN-EN 12464-1 geldt als erkende praktijkrichtlijn om aan die verplichting te voldoen. Een verlichtingsexpert kan beoordelen of een bestaande installatie aan de geldende normen voldoet.
Wat is het verschil tussen UGR en verblindingsklasse (GR)?
UGR en GR (Glare Rating) meten beide verblinding, maar worden toegepast in verschillende situaties. UGR is bedoeld voor binnenruimten en meet psychologische verblinding: de ongemakkelijke gewaarwording die concentratie en visueel comfort verstoort. GR is ontwikkeld voor buitenverlichting en meet fysiologische verblinding: de daadwerkelijke beperking van het zichtvermogen door direct licht in het gezichtsveld.
In de praktijk betekent dit het volgende onderscheid:
UGR tegenover GR
Een armatuur met een goede UGR-waarde voor binnengebruik presteert niet automatisch goed op GR voor buitentoepassingen. Bij de selectie van armaturen voor gemengde omgevingen, zoals overdekte laad- en loskades of industriële hallen met buitendeuren, is het belangrijk om beide waarden te beoordelen.
Hoe kies je een armatuur met de juiste UGR-waarde?
Beginnen doe je met het vaststellen van de visuele eisen van de werkzaamheden in de ruimte. Bepaal eerst welke UGR-grenswaarde van toepassing is volgens NEN-EN 12464-1, en kijk vervolgens naar armaturen die in een representatieve opstelling die waarde kunnen halen.
Doorloop daarvoor de volgende stappen:
| Stap | Wat u doet |
|---|---|
| Bepaal de taakklasse: | Welke werkzaamheden vinden plaats? Fijn handwerk, machinebediening, magazijnwerk? Dit bepaalt de vereiste UGR-grenswaarde. |
| Controleer de lichtbundel en afscherming: | Armaturen met een bredere lichtbundel of minder afscherming produceren meer verblinding. Kies armaturen met gerichte optieken of diffuse afscherming voor visueel gevoelige omgevingen. |
| Vraag fotometrische data op: | Betrouwbare fabrikanten leveren LDT- of IES-bestanden waarmee een verlichtingsontwerper een nauwkeurige UGR-berekening kan uitvoeren. |
| Laat een verlichtingsberekening uitvoeren: | Gebruik software zoals DIALux om de UGR-waarde in de specifieke ruimte te simuleren voordat je installeert. |
| Houd rekening met montagehoogte en -positie: | Dezelfde armatuur op een grotere hoogte of andere positie geeft een andere UGR-uitkomst. Optimaliseer de indeling in de simulatie. |
Voor LED-werklampen op machines of kranen gelden andere overwegingen dan voor plafondverlichting in een productiehal. In die gevallen zijn niet-verblindende optieken en gerichte bundels nog belangrijker, omdat operators en omstanders de lichtbron direct in het gezichtsveld kunnen hebben.
UGR-berekening
Wij berekenen de UGR van uw werkelijke opstelling
Stuur de plattegrond, de ophanghoogte en de kijkrichtingen van de werkplekken. U krijgt een DIALux-berekening met de UGR per werkplek, de verlichtingssterkte en de gelijkmatigheid, met de optiek die de grenswaarde haalt.
Kosteloos en vrijblijvend · Reactie binnen 1 werkdag door een engineer
Wanneer is een UGR-berekening onvoldoende en wat dan?
Een UGR-berekening geeft een goede indicatie van verblindingsrisico's, maar schiet tekort in situaties met complexe geometrieën, sterk reflecterende oppervlakken, dynamisch licht of bijzondere kijkposities. In die gevallen is aanvullende analyse of een praktijkmeting nodig om de werkelijke verblindingservaring te beoordelen.
Situaties waarin een standaard UGR-berekening onvoldoende houvast biedt:
Zelfcheck
Zegt een UGR-berekening genoeg over uw situatie?
Herkent u een van deze situaties, dan is een luminantieanalyse of een proefopstelling nodig.
- Ruimten met glanzende vloeren, machines of producten die licht terugkaatsen naar de ogen van operators.
- Omgevingen met zowel kunstlicht als sterk invallend daglicht, waarbij de contrastverhouding sterk wisselt.
- Werkplekken waar mensen bewegen en vanuit meerdere hoeken naar de verlichting kijken, zoals in kraancabines of op rijdende voertuigen.
- Installaties op grote hoogte of in onregelmatige ruimten waarbij de standaard rekenmethode niet representatief is.
In zulke gevallen biedt een uitgebreid verlichtingsontwerp met aanvullende luminantieanalyse of een proefopstelling meer zekerheid. Ook het inschakelen van professioneel lichtadvies helpt om de juiste keuzes te maken voordat een installatie wordt gerealiseerd.
Armaturen met beheerste verblinding
Voorbeeld uit de praktijk: Mammoet PTC-210-DS
Project · Kraanverlichting
Ringkraanverlichting voor de Mammoet PTC-210-DS
Vijf Orca AC 800 W-armaturen met projectoptiek verlichten de volledige werkhoogte vanaf 160 m, zonder scheepvaart, tunnelverkeer of operators te verblinden.
160 m
hoogste armatuur, onderhoudsvrij
5
Orca AC 800 W van 111.000 lm met projectoptiek
200 lux
gemiddeld over de werkhoogte, U0 0,65 tot 0,75
Mammoet zocht werkverlichting voor de PTC-210-DS, een ringkraan in Schiedam. De hoogste armatuur hangt op 160 meter, er waren maar vijf montageposities beschikbaar en de verlichting mocht het langsvarende verkeer, het verkeer van de nabijgelegen tunnel en de operators rondom de kraan niet verblinden. JEL verzorgde het lichtontwerp en leverde vijf Orca AC 800 W-armaturen van 111.000 lumen met een speciale projectoptiek. Het resultaat is gemiddeld 200 lux over de werkhoogte, met een gelijkmatigheid van 0,65 tot 0,75.
Een UGR-berekening gaat uit van een vaste ruimte en een vaste kijkpositie. Rond een kraan van deze hoogte bestaat die niet: operators, scheepvaart en weggebruikers zien de lichtbronnen vanuit steeds andere hoeken en afstanden. Verblinding beheersen betekent dan per kijkrichting begrenzen hoeveel licht een armatuur uitstraalt, en de optiek daarop kiezen.
Daarnaast bepaalt het rekenvlak de uitkomst. Wie alleen op één horizontaal vlak rekent, weet niet wat er op andere werkhoogten gebeurt. Door op meerdere hoogten te rekenen, wordt de verlichting beoordeeld op de plekken waar mensen werkelijk kijken en werken, en juist daar schiet een standaard UGR-berekening tekort.
Lees meer over het project Mammoet PTC-210-DS
Verder lezen
Hoe JEL Products helpt bij het kiezen van de juiste verlichting voor jouw werkplek
JEL Products begeleidt het volledige traject van verlichtingsvraagstuk tot werkende installatie. Of het nu gaat om werkplekverlichting in een productiehal, verlichting op mobiele machines of complexe buiteninstallaties op industrieterreinen, de aanpak is altijd gericht op de specifieke omgeving en de eisen die daarvoor gelden.
Wat JEL Products daarin concreet biedt:
- Verlichtingsberekeningen inclusief UGR-analyse op basis van fotometrische data van de armaturen die JEL levert.
- Advies over de juiste armatuurkeuze op basis van taakklasse, omgevingseisen en geldende normen zoals NEN-EN 12464-1.
- Armaturen met niet-verblindende optieken en full-cutoff technologie voor omgevingen waar visueel comfort en veiligheid centraal staan.
- Totaaloplossingen voor zowel binnen- als buitenverlichting, inclusief engineering, installatie en inbedrijfstelling.
- Specialistische kennis van extreme omgevingen, van hoge temperaturen tot corrosieve condities; bij ATEX-zones verlichting voor de delen buiten de zones, met doorverwijzing naar een gecertificeerde Ex-fabrikant voor de zones zelf.
Wil je weten welke UGR-waarde haalbaar is in jouw situatie en welke armaturen daarvoor geschikt zijn? Neem contact op met JEL Products voor een vrijblijvend adviesgesprek.
Gerelateerde artikelen
- Welke verlichtingsnormen gelden voor hete industriële werkomgevingen?
- Wat is de juiste kleurtemperatuur voor een werkplaats?
- Wat is het verschil tussen horizontale en verticale verlichtingssterkte in havens?
- Waarom kiezen bedrijven voor industriële LED-verlichting?
- Hoeveel lux is vereist voor verlichting op een terminal?